ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਭੂਮਿਕਾ

ਨਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਾ ਆਪ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਟਾਕਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ

ਅਕਸਰ ਨਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ, ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਦਰਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਮ ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਨ:

• ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤਣਾਅ

• ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾਪਨ

• ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

• ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਾਂ ਟ੍ਰੌਮਾ

• ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ

ਜੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁੜ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਕਿਉਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ?

ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ:

• ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਆਉਂਦੇ ਹਨ

• ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

• ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਦਾ ਹੈ

• ਗਲਤ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ

• ਰਿਲੈਪਸ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਇਲਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ (Individual Counseling)

ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਊਂਸਲਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਨਾਲ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:

• ਦਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ

• ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

• ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

• ਨਿੱਜੀ ਇਲਾਜ ਯੋਜਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ

ਇਹ ਸੈਸ਼ਨ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਊਂਸਲਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੌਗਨੀਟਿਵ ਬਿਹੇਵਿਯਰ ਥੈਰੇਪੀ (CBT)

CBT ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਥੈਰੇਪੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

CBT ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

• ਗਲਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣਣਾ

• ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਬਦਲਣਾ

• ਟ੍ਰਿਗਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ

• ਸਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ

CBT ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁੱਪ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਗਰੁੱਪ ਥੈਰੇਪੀ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਰੁੱਪ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ:

• ਅਕੇਲਾਪਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

• ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਹੌਸਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

• ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਡਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

• ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਮੋਟੀਵੇਸ਼ਨਲ ਥੈਰੇਪੀ

ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਮੋਟੀਵੇਸ਼ਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ:

• ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਧਦੀ ਹੈ

• ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ

• ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਜਾਗਦੀ ਹੈ

• ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ

ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਖੁਦ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਡਿਟਾਕਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਡਿਟਾਕਸ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਨਹੀਂ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ:

• ਡਰ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ

• ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦੀ ਹੈ

• ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

• ਇਲਾਜ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ

ਇਸ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਡਿਟਾਕਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ

ਨਸ਼ਾ ਸਿਰਫ ਮਰੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਦੇ ਲਾਭ:

• ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ

• ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

• ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਬਣਦਾ ਹੈ

• ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ

ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ

ਕਈ ਵਾਰ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ:

• ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ

• ਐਂਜਾਇਟੀ

• ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

• ਟ੍ਰੌਮਾ

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਦੋਵੇਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਰਿਲੈਪਸ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ

ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ:

• ਟ੍ਰਿਗਰ ਪਛਾਣਨਾ

• ਲਾਲਚ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ

• ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ

• ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ

ਇਹ ਰਿਲੈਪਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਨਿਸਕਰਸ਼

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਥੈਰੇਪੀ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤਿੰਨੇ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੀ ਅਸਲੀ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।