ਨਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ Family Counselling (ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ) ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮਰੀਜ਼ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੀਕਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ?

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਇੱਕ ਐਸੀ ਥੈਰੇਪੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ:

  • ਮਰੀਜ਼

  • ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ

  • ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੌਂਸਲਰ ਜਾਂ ਥੈਰਾਪਿਸਟ

ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

  • ਪਰਿਵਾਰਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ

  • ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ

  • ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ

  • ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ Healing Process ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ

ਨਸ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਘਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਾਹੌਲ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ:

1. ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਤਣਾਅ

ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚਿੰਤਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

2. ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ

ਨਸ਼ਾ ਘਰ ਦੀ ਆਮਦਨ, ਬਚਤ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

3. ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ

ਪਤੀ–ਪਤਨੀ, ਮਾਪੇ–ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

4. ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਧੱਕਾ

ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ, ਤਣਾਅ, Anxiety, Low Confidence ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

5. ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਰਮ

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ Healing ਵੀ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ, ਸੰਰਚਿਤ ਅਤੇ Step-by-Step ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

1. ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (Family Assessment Session)

ਕੌਂਸਲਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ:

  • ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ

  • ਘਰ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਕਿੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

  • ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ

  • ਮਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ

ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਂਸਲਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।

2. ਪਰਿਵਾਰ–ਮਰੀਜ਼ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ (Joint Counselling)

ਇਸ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ:

  • ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ

  • ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਦ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

  • ਕੌਂਸਲਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਇਹ trust building ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3. Behavioural Therapy for Family

ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰਕ Behaviour ਵੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ relapse ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਕੌਂਸਲਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ:

  • ਕਿਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਥਾਂ Support ਦੇਣਾ

  • ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣੇ ਹਨ

  • ਘਰ ਵਿੱਚ Positive environment ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ

  • Triggering situations ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੈ

4. Education About Addiction

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ Addiction ਬਾਰੇ scientific ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

  • ਨਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ

  • ਬ੍ਰੇਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

  • Withdrawal ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

  • Relapse ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

  • Craving ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ “ਬਿਮਾਰੀ” ਵਜੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁੱਸਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

5. Conflict Resolution Sessions

ਘਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਲਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਕੌਂਸਲਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ:

  • ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ

  • ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਣ

  • ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਣੀਆਂ

  • ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ compromise ਕਰਨਾ

ਇਹ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ emotional space ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6. Long-Term Follow-Up Family Sessions

ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ follow-up ਸੈਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ:

  • ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਾਂਚ

  • ਘਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

  • Relapse Signals ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ

  • ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ

ਇਹ long-term recovery ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਰੀਕਵਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1. Emotional Support ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ support ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ।

2. Relapse ਦੇ Chances ਘਟਦੇ ਹਨ

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ triggers ਕੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ environment safe ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

3. Confidence Boost ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਮਰੀਜ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

4. Behavioural Change ਆਉਂਦੀ ਹੈ

ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

5. Guilt ਅਤੇ Shame ਘਟਦੀ ਹੈ

ਪਰਿਵਾਰਕ acceptance ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ shame ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਦੇ ਫਾਇਦੇ

1. ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ Healing ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਜਿਹੜਾ ਦਰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਹਿਆ ਹੈ, ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਉਸਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2. ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਜਾਨ–ਬੁੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਾ ਹੈ।

3. ਘਰ ਵਿੱਚ Harmony ਵਧਦੀ ਹੈ

ਸਭ ਮੈਂਬਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

4. Communi­cation Skills ਸੁਧਰਦੀ ਹੈ

ਕੌਂਸਲਿੰਗ family को सिखाती है कि बात कैसे की जाए, गुस्सा कैसे रोका जाए।

5. Family Becomes a Recovery Team

ਪਰਿਵਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਰੀਕਵਰੀ ਦੀ Biggest Support System ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Real-Life Example (Case Study Style)

(This section is written in Punjabi but in an informative style)

ਸੁੱਖਵੀਰ (ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ) 32 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ ਜੋ ਚਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਸ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਤਦ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

  • ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ Supportive Behaviour ਅਪਣਾਇਆ।

  • ਵੀਰ-ਭੈਣ ਨੇ Communication Style ਬਦਲੀ।

  • ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ Targeted Therapy ਹੋਈ।

ਨਤੀਜਾ?
ਸੁੱਖਵੀਰ ਨੇ 14 ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਲੇ ਤੱਕ sober ਹੈ।

ਇਹ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਦੀ ਤਾਕਤ।

ਇਲਾਜ ਦਾ 3-ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਡਲ (The 3-Pillar Model of Recovery)

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ recovery ਤਿੰਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

1. Medical + Psychological Treatment

(Detox, counselling, therapy)

2. Lifestyle Change

(Yoga, meditation, diet)

3. Family Support

(ਅਸਲ long-term recovery ਦਾ ਰਾਜ)

ਜੇ ਇੱਕ ਵੀ ਪਿੱਲਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ relapse ਦੇ chances ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀ–ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ (DON’TS)

  • ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ

  • ਉਸਨੂੰ “ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਖਰਾਬ ਹੈ” ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ

  • ਉਸਨੂੰ shame feel ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ

  • ਨਸ਼ੇ ’ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ

  • ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਨਜ਼ਰ–ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ behaviour ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ

  • ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰਵਾ–ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ

ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (DO’S)

  • ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ

  • ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ

  • ਉਸਦੇ triggers ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ

  • ਕੌਂਸਲਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣੀ

  • ਇਕੱਠੇ positive activities ਕਰਨੀ

  • ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ

ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ (Conclusion)

ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਹਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ:

  • ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ

  • ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ heal ਕਰਦੀ ਹੈ

  • ਰਿਲੈਪਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ

  • ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ sobriety ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ

ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ—
“ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।”